احراز شخصیت حقوقی انواع شرکت های تجاری در ایران

به موجب ماده 583 قانون تجارت، ” کلیه شرکت های تجاری مذکور در این قانون شخصیت حقوقی دارند “. شخص حقوقی، موجودی است که قانون گذار فرض کرده مانند انسان دارای حقوق و تعهدات است. از این رو ماده 588 قانون تجارت می گوید : ” شخص حقوقی می تواند دارای کلیه حقوق و تکالیفی شود که قانون برای افراد قائل است، مگر حقوق و وظایفی که بالطبیعه فقط انسان ممکن است دارای آن باشد، مانند حقوق و وظایف ابوت و بنوت و امثال ذلک “.

اینکه شخصیت حقوقی شرکت های تجاری از کی و تا چه زمانی وجود دارد ، موضوع این مقاله است که به بررسی آن می پردازیم.

آغاز و پایان شخصیت حقوقی

در حقوق اغلب کشورهای پیشرفته دنیا، شرکت از زمانی شخصیت حقوقی پیدا می کند، یعنی دارای حقوق و تعهدات می شود که در اداره ای که برای ثبت شرکت های تجاری ایجاد شده به ثبت برسد. مثلاَ ماده 1842 قانون مدنی فرانسه، شرکت را از زمان ثبت در دفتر ثبت تجاری و شرکت ها دارای شخصیت حقوقی تلقی می کند.

در حقوق ایران چنین تاریخ دقیقی برای احراز شخصیت حقوقی توسط شرکت ها پیش بینی نشده و در مورد هر شرکت وضع فرق می کند، ضمن اینکه مطابق حقوق ایران، شرکت ها برای احراز شخصیت حقوقی اصلاَ الزام به ثبت ندارند.

– شرکت های بامسئولیت محدود، تضامنی و نسبی زمانی تشکیل می شوند که تمام سرمایه نقدی آن ها تادیه و سهم الشرکه غیرنقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد. ( مواد 96، 118 و ماده 184 ناظر به ماده 118 ق.ت )

– شرکت سهامی عام پس از تشکیل مجمع عمومی موسس و احراز پذیره نویسی کلیه سهام شرکت و پرداخت مبالغ لازم و تصویب اساسنامه شرکت و همچنین انتخاب اولین مدیران و بازرسان و قبول سمت توسط آنان تشکیل می شود. ( ماده 17 لایحه قانونی 1347)؛ شرکت سهامی خاص پس از امضای اساسنامه توسط کلیه سهام داران، پرداخت قسمت نقدی سرمایه- که نباید کمتر از سی و پنج درصد کل مبلغ اسمی سهام باشد- انتخاب اولین مدیران و بازرسان توسط کلیه سهام داران و قبول سمت مدیریت و بازرسی توسط مدیران و بازرسان تشکیل می شود. ( ماده 20 لایحه قانون 1347).

– شرکت مختلط سهامی در صورتی تشکیل می شود که اولاَ تمام سرمایه از طرف شرکا تعهد شده و لااقل اسم یک سوم آن پرداخت شده باشد. ( مواد 38 و 39 ق.ت ) ؛ ثانیاَ ، سهم الشرکه شرکای دارای سهام، به سهام یا قطعات سهام به شرح مندرج در ماده 28 قانون تجارت تقسیم شده باشد.

قانون گذار در مورد زمان تشکیل شرکت مختلط غیرسهامی مقرراتی وضع نکرده اما با توجه به اینکه این شرکت مخلوطی از شرکت تضامنی و با مسئولیت محدود است، می توان مقررات این دو شرکت را در خصوص تشکیل شرکت مختلط غیرسهامی اعمال نمود. این دو نوع شرکت زمانی تشکیل می شوند که تمام سرمایه نقدی آن ها پرداخت شده و سهم الشرکه غیرنقدی نیز تقویم و تسلیم شده باشد. ( مواد 96 و 118 ق.ت )

شرکت های تعاونی، از حیث تعیین تاریخ تشکیل، وضع مشخص تری دارند. در واقع، اولاَ، ماده 7 قانون بخش تعاونی اقتصاد جمهوری اسلامی ایران، این نوع شرکت ها را دارای شخصیت حقوقی می داند؛ ثانیاَ ماده 151 این قانون طوری تنظیم شده که حکایت از این می کند که این نوع شرکت تشکیل نمی شود مگر آنکه برای ثبت آن مدارکی را که در ماده احصا شده اند، به مرجع ثبت ارائه کند.

بدین ترتیب، در ارتباط با زمان تشکیل شرکت، یعنی احراز شخصیت حقوقی شرکت، تشتت در قانون گذاری ایران آشکار است و لازم است قانون گذار در این رابطه فکر چاره کند و همان طور که در کشورهای دیگر معمول است، زمان واحدی برای تشکیل شرکت، یعنی تحصیل شخصیت حقوقی، پیش بینی کند که البته، همان زمان ثبت در دفتر ثبت شرکتهاست.

البته، در کلیه شرکت ها، زمان پایان شخصیت حقوقی شرکت بعد از تصفیه امور شرکت و تقسیم دارایی موجود میان شرکاست که توسط مدیر تصفیه انجام می شود. ضمناَ تبدیل نوع شرکت به شرکت دیگر ( مثلاَ تضامنی ، به شرکت بامسئولیت محدود ) به شخصیت حقوقی شرکت پایان نمی دهد.

ثبت شرکت در ایران