ضمانت اجرای عدم رعایت قواعد تشکیل شرکت سهامی عام چیست ؟

آشنایی با شرکت سهامی عام و نحوه تشکیل آن

شرکت های سهامی، از نوع شرکت های سرمایه هستند که در آن ها شخصیت شرکا کم رنگ است، به ویژه در شرکت های سهامی عام .

حقوق شرکا ( سهام داران ) در قالب ” سهام ” تبلور می یابد که قابل نقل و انتقال است و مسئولیت سهام داران محدود به آورده آن هاست.

مقررات راجع به شرکت های سهامی ابتدا در قانون تجارت 1311 پیش بینی شده بود. در سال 1347 به موجب لایحه اصلاح قانون تجارت ( لایحه قانونی 1347)، مقررات ویژه ای در 300( سیصد) ماده به این شرکت ها اختصاص یافت که شرکت ها را به دو دسته ” شرکت سهامی عام ” و ” شرکت سهامی خاص ” تقسیم کرد.

ایجاد چنین شرکتی برای مقاصد گوناگون انجام می شود اما بیشتر برای امور تجاری مهم مناسب است. بیهوده نیست که شرکت های مختلف دولتی، در طول سال هایی که این لایحه 1347 معتبر بوده از این شکل شرکت بسیار استفاده کرده و حتی ماده 300 لایحه مزبور، شرکت های دولتی را تابع این مقررات قرار داده است.

قابلیت انتقال آسان سهام در این نوع شرکت ها باعث شده در بورس اوراق بهادار کشورهای مختلف این شرکت ها حضور فعال و چشمگیری داشته باشند.

در تشکیل شرکت سهامی عام، موسسان به سرمایه اشخاص ثالث ( عموم ) رجوع می کنند. برای تشکیل آن حداقل وجود سه شخص ابتدائاَ لازم است اما شرکت ایجاد نمی شود مگر آنکه لااقل پنج شریک ( سهام دار ) در شرکت حضور یابند.

تشکیل این نوع شرکت متضمن انجام اقدامات ذیل است :

1- تسلیم اظهارنامه و طرح اساسنامه ( که به امضای همه موسسان می رسد) به مرجع ثبت شرکت ها.

2- موسسان پس از تسلیم مدارک، اجازه می یابند آگهی پذیره نویسی را در روزنامه منتشر کنند.

3- موسسان، پس از این، می توانند به تشکیل سرمایه شرکت از طریق پذیره نویسی مبادرت کنند. مبلغ سرمایه باید حداقل پنج میلیون ریال باشد و باید لااقل بیست درصد آن را موسسان تعهد کرده باشند و لااقل سی و پنج درصد این مبلغ را در حسابی به نام ” شرکت در شرف تاسیس” نزد یکی از بانک ها سپرده باشند.

4- پذیره نویسان به بانکی که حساب شرکت در شرف تاسیس نزد آن افتتاح شده و در ظرف مهلتی که در اعلامیه پذیره نویسی معین شده است مراجعه می کنند و ورقه ای تحت عنوان ” ورقه تعهد سهام ” را امضا و مبلغی را که نقداَ باید پرداخت شود پرداخت و رسید دریافت می کنند.

5- پس از گذشت مهلت پذیره نویسی، موسسان حداکثر تا یک ماه تعهدات پذیره نویسان را رسیدگی و پس از احراز اینکه تمام سرمایه اعلام شده شرکت صحیحاَ تعهد گردیده و اقلاَ سی و پنج درصد آن پرداخت شده، تعداد سهام هر یک از تعهد کنندگان را تعیین و اعلام و مجمع عمومی موسسان را دعوت می کنند.

6- مجمع عمومی در صورتی می تواند در خصوص تشکیل شرکت تصمیم گیری کند که تعهد کنندگان حداقل نصف سرمایه شرکت حضور داشته باشند.

7- مجمع عمومی موسس، در جلسه ای که تشکیل می شود اقدامات ذیل را به عمل می آورد :

الف) احراز پذیره نویسی کلیه سهام و تادیه مبالغ لازم

ب) تصویب اساسنامه

ج) انتخاب مدیران و بازرسان

د) تعیین روزنامه کثیرالانتشاری که هرگونه آگهی برای اطلاع صاحبان سهام تا مجمع عمومی سالانه در آن منتشر خواهد شد.

ضمانت اجرای عدم رعایت قواعد تشکیل شرکت سهامی عام

به موجب ماده 270 لایحه قانون تجارت، هر گاه مقررات این قانون در تشکیل شرکت سهامی رعایت نشده باشد، به درخواست هر ذی نفع بطلان شرکت به حکم دادگاه اعلام خواهد شد. بطلان شرکت ممکن است به سبب یکی از علل عام بطلان قراردادها ( مانند عدم اهلیت شرکای اولیه یا غیرقانونی بودن موضوع فعالیت شرکت ) یا ناشی از مقررات خاص لایحه قانونی 1347 باشد. البته، در این مورد در لایحه چیزی پیش بینی نشده است. برعکس در ارتباط با ضمانت اجرای مراعات نکردن مقررات لایحه در تشکیل شرکت، ” عدم تشکیل ” شرکت ( مثل قسمت اخیر ماده 75 در مورد عدم احراز نصاب و اکثریت در مجمع عمومی موسس) را ذکر کرده است؛ چنان که ماده 19 لایحه فرضی را پیش بینی کرده که پس از تشکیل شرکت توسط مجمع عمومی موسس اگر ظرف شش ماه از تاریخ نسلیم اظهارنامه مذکور در ماده 6 لایحه قانونی به مرجع ثبت شرکت ها، شرکت به ثبت نرسد ، در این فرض موسسان و پذیره نویسان می توانند با ارائه گواهینامه عدم ثبت شرکت که مرجع ثبت شرکت ها صادر می کند، مبالغ پرداختی شان را از بانکی که حساب شرکت در شرف تاسیس در آن افتتاح شده، مسترد دارند. این، در واقع یک نوع حق فسخ قرارداد شرکت است که قانون گذار برای صاحبان سهام پیش بینی کرده و نمی توان آن را نتیجه بطلان شرکت دانست.

نتیجه بطلان و عدم تشکیل یا عدم ثبت احتمالی شرکت برای موسسان، این است که آن ها :

اولاَ ، هر گونه هزینه ای را که برای تاسیس شرکت پرداخت یا تعهد شده بپردازند . ( قسمت اخیر ماده 19 لایحه قانونی )؛

ثانیاَ ، هر گونه خسارتی را که به اشخاص در نتیجه اعمال و اقدامات راجع به تاسیس و ثبت شرکت وارد آمده جبران کنند و مسئولیت آنان در این خصوص تضامنی است. ( ماده 23 لایحه قانونی 1347) ؛

ثالثاَ ، در صورت صدور حکم بطلان شرکت، کسانی که مسئول بطلان هستند، متضامناَ مسئول جبران خسارات اشخاص ذی نفع هستند. ( ماده 273 لایحه قانونی ).

موسسین علاوه بر مسئولیت مدنی، در پاره ای موارد، بابت عدم رعایت مقررات راجع به تشکیل شرکت، مسئولیت کیفری نیز دارند. ماده 243 لایحه قانونی اقدامات ذیل را جرم تلقی کرده و مستوجب حبس از سه ماه تا دو سال یا جزای نقدی از بیست هزار ریاب تا دویست هزار ریاب یا به هر دو مجازات محکوم می کند :

” هر کس که عالماَ و برخلاف واقع پذیره نویسی سهام را تصدیق کند و یا برخلاف مقررات این قانون اعلامیه پذیره نویسی منتشر نماید و یا مدارک خلاف واقع حاکی از تشکیل شرکت به مرجع ثبت شرکت ها تسلیم کند و یا در تعیین ارزش آورده غیرنقدی تقلب اعمال کند “.

ثبت شرکت در ایران